نوع مقاله : پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده پردیس بین المللی ارس ، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
2 استاد، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز،
3 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکدۀ اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی همراستایی فاصله ژئوپلیتیک و تحریم‌های اقتصادی بر ارزش تجارت دوجانبه ایران با ۱۵ شریک تجاری اصلی طی دوره ۲۰۱۵-۲۰۲۳ انجام شده است. دامنه پژوهش شامل برآورد اثر کلی فاصله ژئوپلیتیک، تشدید آن پس از جنگ اوکراین (۲۰۲۲)، تفکیک اثر تحریم از فاصله ژئوپلیتیک و تشخیص گرایش تجاری ایران به بلوک شرق است. نتایج حاکی از آن است که فاصله ژئوپلیتیک اثر منفی و معنادار بر تجارت دارد (ضریب ۰/۲۱۰- در سطح ۱۰٪) و افزایش یک واحدی آن به‌طور متوسط ۱۹٪ کاهش تجارت را به همراه دارد. اثر تشدیدشونده IPD پس از ۲۰۲۲ با ضریب تعاملی ۰/۱۱۰- در سطح ۱٪ تأیید شد که نشان‌دهنده تشدید حدود ۴/۱۰ درصدی اثر منفی فاصله ژئوپلیتیک پس از جنگ اوکراین است. اثر مستقیم تحریم‌ها به دلیل هم‌خطی با اثرات ثابت سال قابل شناسایی نبود (ضریب مثبت ۰/۲۱۴)، اما تعامل تحریم و IPD منفی و معنادار است (۰/۱۶۸- در سطح ۵٪) که نشان‌دهنده نقش تشدیدکنندگی تحریم‌ها بر موانع ژئوپلیتیکی است. در تحلیل ناهمگنی بلوکی، اثر منفی فاصله ژئوپلیتیک در بلوک شرق (۰/۱۰۸-) به‌مراتب ضعیف‌تر از بلوک غرب (۰/۲۰۸-) است که گرایش ساختاری ایران به شرق را تأیید می‌کند. حذف چین و روسیه از نمونه، ضریب فاصله ژئوپلیتیک را به ۰/۰۱۰ بی‌معنا کاهش می‌دهد که نشان‌دهنده تمرکز اثر فاصله ژئوپلیتیک بر این دو شریک اصلی شرقی است. فاصله ژئوپلیتیک مانعی معنادار و فزاینده بر تجارت ایران است که پس از ۲۰۲۲ تشدید شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Examining the alignment of geopolitical distance and sanctions on the value of Iran's bilateral trade with trading partners
نویسندگان [English]
- Reza danaie 1
- Mohammad Mahdi Barghi Osgouei 2
- Sakineh Sojoodi 3
1 PhD student in Economic, Aras international campus, University of Tabriz, Tabriz, Iran
2 Professor, Faculty of Economic and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran
3 Associate Professor, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz, Tabriz, Iran,
چکیده [English]
This empirical study investigates the interplay between geopolitical distance (IPD) and economic sanctions on Iran's bilateral trade with 15 major partners over 2015-2023. It estimates IPD's overall effect, its intensification after the 2022 Ukraine war, isolates sanction impacts, and assesses Iran's trade orientation toward the Eastern bloc. Results confirm IPD significantly reduces trade, with a coefficient of -0.210 (10% level), translating to a 19% average decrease per unit increase. The post-2022 period shows exacerbated negative effects via an interaction coefficient of -0.110 (1% level), indicating a 10.4% amplification of IPD's adverse impact. While the direct sanction effect is unidentified due to collinearity with year-fixed effects (+0.214), its interaction with IPD is significantly negative (-0.168 at 5%), demonstrating that sanctions critically amplify geopolitical trade barriers. Block heterogeneity analysis reveals IPD's negative impact is substantially weaker in the Eastern bloc (-0.108) than in the Western bloc (-0.208), statistically confirming Iran's structural pivot toward Eastern markets. Crucially, excluding China and Russia reduces the IPD coefficient to an insignificant -0.010, suggesting observed geopolitical friction concentrates on these two principal Eastern partners. Overall, empirical evidence establishes IPD as a significant, persistent, and growing impediment to Iran's trade. Its influence markedly intensified after the Ukraine conflict, with sanctions acting as a multiplier. Nevertheless, Iran's distinct trade resilience with the Eastern bloc, particularly China and Russia, underscores a strategic reorientation partially mitigating these constraints, highlighting asymmetric effects of global political fractures on trade flows.
کلیدواژه‌ها [English]
- Minimum geopolitical distance
- gravity model
- PPML
- economic sanctions
- bilateral trade
)