نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• الهام بهرامی ¹
• صمد حکمتی فرید ²
• یوسف محمدزاده ³

¹ دانشجوی دکتری اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ایران

² عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه ارومیه

³ دانشیار اقتصاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه ارومیه، ایران

چکیده

هدف این پژوهش بررسی اثرات تعدیل قیمت کالاهای مشمول یارانه (نان و غلات، قند و شکر و انرژی) بر رفاه خانوارهای شهری ایران طی دوره ۱۳۸۶–۱۴۰۳ است. با استفاده از سیستم تقاضای تقریباً ایده‌آل (AIDS) و روش رگرسیون به ظاهر نامرتبط (SUR)، توابع تقاضا در دهک‌های مختلف هزینه‌ای برآورد شد. نتایج آزمون والد نشان داد شرط همگنی تنها برای معادله نان برقرار است. شرط جمع شدن برای سیستم تأیید گردید. کشش‌های قیمتی خودی برای هر سه گروه منفی بوده و قانون تقاضا را تأیید می‌کند. کشش قیمتی نان در همه دهک‌ها بین 38/0- تا 48/0- کم‌کشش است. کشش قیمتی انرژی بین 49/0- تا 64/0- و کشش قیمتی قند و شکر بین 10/0- تا 14/0- هر دو کم‌کشش می‌باشد. کشش درآمدی نان (96/0 – 95/0) و انرژی (80/0 -74/0) بیانگر ضروری بودن و کشش درآمدی قند و شکر (10/1 – 09/1) بیانگر نسبتاً لوکس بودن این کالاهاست. نتایج کشش‌های متقاطع نشان می‌دهد نان با انرژی رابطه جانشینی ضعیف و با قند و شکر رابطه مکملی قوی دارد. شاخص‌های رفاهی (تغییرات جبرانی و معادل) در سناریوهای افزایش ۵۰ و ۱۰۰ درصدی قیمت‌ها محاسبه شد. نتایج نشان می‌دهد که اگرچه زیان مطلق خانوارهای پردرآمد بیشتر است، اما فشار رفاهی نسبی به‌طور نامتناسبی بر دهک‌های کم‌درآمد (به ویژه دهک اول) وارد می‌شود. بر این اساس، توصیه‌های سیاستی شامل جبران هدفمند برای دهک اول، اصلاح تدریجی قیمت نان و حمایت از دهک‌های آسیب‌پذیر ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها

• یارانه
• سیستم تقاضای تقریباً ایده‌آل (AIDS)
• شاخص‌های رفاهی
• کشش‌های قیمتی و درآمدی
• دهک‌های هزینه‌ای

عنوان مقاله [English]

Examining the Effects of Subsidized Commodity Price Adjustments on the Welfare of Urban Households

نویسندگان [English]

• elham bahrami ¹
• samad hekmati farid ²
• yousef mohammadzadeh ³

¹ PhD Student in Economics, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Iran,

² Associate Professor of Department of Economics, urmia University

³ Associate Professor of Economics, Department of Economics, Faculty of Economics and Management, Urmia University, Iran

چکیده [English]

This study investigates the effects of price adjustment of subsidized goods (bread and cereals, sugar and sweets, and energy) on the welfare of urban households in Iran during 2007–2024. Using the Linear Almost Ideal Demand System (LA-AIDS) and Seemingly Unrelated Regression Estimation (SUR), demand functions were estimated across expenditure deciles. Wald test results show that the homogeneity condition holds only for the bread equation, while the adding-up condition is confirmed for the system. Own-price elasticities are negative for all three groups, confirming the law of demand. Bread elasticity is inelastic across all deciles, ranging from -0.38 to -0.48. Energy elasticity ranges from -0.49 to -0.64, and sugar elasticity ranges from -0.10 to -0.14, both inelastic. Income elasticities indicate that bread (0.95-0.96) and energy (0.74-0.80) are necessities, while sugar (1.09-1.10) is relatively luxurious. Cross-price elasticity results show that bread has a weak substitution relationship with energy and a strong complementary relationship with sugar and sweets. Welfare indices (CV and EV) were calculated under 50% and 100% price increase scenarios. Results show that although absolute loss is higher for high-income households, the relative welfare burden is disproportionately imposed on low-income deciles (especially the first decile). Policy recommendations include targeted compensation for the first decile, gradual bread price reform, and support for vulnerable deciles.

کلیدواژه‌ها [English]

• Subsidy
• Almost Ideal Demand System (AIDS)
• Welfare Indices
• Price and Income Elasticities
• Expenditure Deciles