نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• پرویز محمدزاده ¹
• پرویز محمدزاده ²
• ابراهیم جاویدی ³
• محمدباقر بهشتی ⁴

¹ استاد گروه توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز

² گروه توسعه اقتصادی و برنامه ریزی، دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه تبریز

³ دانشجوی دکتری اقتصاد نهادگرایی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز

⁴ استاد اقتصاد، گروه توسعه اقتصادی و برنامه‌ریزی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز

چکیده

هدف اصلی این تحقیق، طراحی یک چارچوب سیاست‌گذاری برای شناسایی علل بنیادین پدیده عدم شکل‌گیری سازمان‌های اقتصادی بزرگ در سطح بین‌المللی در ایران با تأکید بر ساختار نهادی تولید است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی بوده و با استفاده از نظریه داده بنیاد با رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان و تحلیل گزارش‌های مکتوب در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ جمع‌آوری شده است. فرآیند تجزیه و تحلیل اطلاعات شامل سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی در نهایت منجر به استخراج ۲۵ کد محوری از ۵۹۹ کد اولیه شد. پایایی و اعتبار نتایج از طریق شاخص پایایی باز-آزمون ارزیابی و تأیید شده است.
نتایج تحقیق منجر به ترسیم مدل پارادایمی شده است. پدیده محوری در این مطالعه شکل نگرفتن سازمان‌های اقتصادی بزرگ در سطح بین‌المللی است. عوامل ریشه‌ای این پدیده محوری شامل ضعف ظرفیت های نهادی توسعه، بی‌ثباتی اقتصاد کلان و سیاستی، مداخلات نامناسب دولت در اقتصاد و تحریم هستند که در بستری از اقتصاد نفتی، فرهنگ ضد تولید و ضعف سرمایه اجتماعی شکل می گیرند. چالش‌هایی مانند مشکلات مدیریتی، محدودیت منابع و زیرساخت‌ها، شدت رانت و فرار سرمایه اجرای راهبردها را دشوار می‌سازند. راهبردهایی مانند مشکلات نهادی و حقوقی، توسعه نیافتن ظرفیت بخش خصوصی و فعال نبودن دیپلماسی اقتصادی موجب اتخاذ پدبده محوری شده است. نتایج کوتاه‌مدت و بلندمدت ناشی از این ساختار شامل کوچک‌ماندن مقیاس بنگاه‌ها، تضعیف رقابت‌پذیری، تشدید وابستگی به دولت و استمرار رکود نوآوری است.

کلیدواژه‌ها

• اقتصاد ایران
• ساختار نهادی تولید
• مقیاس سازمان‌ اقتصادی
• نظریه داده بنیاد

موضوعات

• صنعت

عنوان مقاله [English]

Explaining the Scale of Economic Organizations with Emphasis on the Institutional Structure of Production in Iran

نویسندگان [English]

• parviz Mohamadzadeh ¹
• parviz mohamadzadeh ²
• ebrahim javidi ³
• mohamad bager beheshti ⁴

¹ Tabriz University professor

² Professor of Economics, Department of Economic Development and Planning, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz,

³ Ebrahim Javidi PhD student in Institutional Economics, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz

⁴ Professor of Economics, Department of Economic Development and Planning, Faculty of Economics and Management, University of Tabriz

چکیده [English]

The main objective of this research is to design a policy framework for identifying the fundamental causes behind the absence of large international economic organizations in Iran, with a focus on the institutional structure of production. This qualitative study employs the grounded theory approach based on Strauss and Corbin’s methodology. Data were collected through semi structured interviews with experts and documentary analysis during 2023–2024. The analytical process consisted of three stages—open coding, axial coding, and selective coding—which ultimately resulted in the extraction of 25 axial codes from 599 initial ones. The validity and reliability of findings were evaluated and confirmed using a test–retest reliability index.
The results led to the development of a paradigmatic model in which the core phenomenon is the failure to form large scale international economic organizations in Iran. The underlying causes of this phenomenon include weak institutional development capacity, macroeconomic and policy instability, inappropriate government intervention in the economy, and sanctions. These factors operate within a context characterized by an oil dependent economy, an anti production culture, and low social capital.
Additional challenges—such as managerial inefficiency, resource and infrastructure limitations, rent seeking, and capital flight—hinder the implementation of effective strategies. Moreover, institutional and legal deficiencies, the underdevelopment of the private sector, and inactive economic diplomacy reinforce this condition. The short and long term consequences include small firm scales, weakened competitiveness, increased state dependency, and persistent innovation stagnation.

کلیدواژه‌ها [English]

• Iran’s economy
• Institutional structure of production
• scale of economic organization
• grounded theory