نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

• امین شاه بابای آشتیانی ¹
• محمدجواد شریف زاده ²

¹ دانشجوی دکتری دانشگاه امام صادق ع

² دانشیار گروه اقتصاد سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیه‌‌‌السلام، تهران، ایران

چکیده

این مطالعه با به‌کارگیری روش شبیه‌سازی خرد غیررفتاری مبتنی بر داده‌های طرح هزینه-درآمد خانوار مرکز آمار ایران (۱۴۰۲)، آثار بازتوزیعی یکپارچه‌سازی نظام مالیاتی را در قالب سه سناریو تحلیل می‌کند. سناریوی اول اخذ مالیات مجزا به تفکیک پایه‌های درآمدی را شبیه‌سازی می‌کند. سناریوی دوم با اتخاذ چارچوب مالیات برجمع درآمد، منابع درآمدی مشمول مالیات را تجمیع و مطابق با چارچوب ارائه شده در لایحه اصلاح مالیات‌های مستقیم مشمول مالیات می‌نماید. سناریوی سوم همراه شدن چارچوب مالیات بر جمع درآمد با یک سیاست بازتوزیعی است که طی آن درآمد مالیاتی حاصل از یکپارچه‌سازی به پرداخت‌های نقدی هدفمند به خانوارهای زیر خط‌فقر نسبی اختصاص می‌یابد.یافته‌های این مطالعه نشان می‌‌‌دهد مالیات‌ستانی مجزا به‌خصوص برای درآمدهای بالایی توزیع، روندهای تصاعدی مورد انتظار را ندارد و نظام مالیاتی یکپارچه در مقایسه با نظام مالیاتی مجزا از تناسب بیشتری با اصل عدالت عمودی برخوردار است. نظام مالیاتی مجزا (سناریوی اول) با کاهش 2/7 درصدی ضریب جینی به 0/3576، اثر بازتوزیعی ضعیفی نشان می‌دهد. مالیات بر جمع درآمد (سناریوی دوم) در چارچوب لایحه اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم، بهبود نسبی در شاخص‌های نابرابری ایجاد می‌کند(کاهش 4/9 درصدی جینی به 0/349). ترکیب مالیات بر جمع درآمد با یک سیاست بازتوزیعی (سناریوی سوم) به طور معناداری نابرابری را کاهش می‌دهد(کاهش 15/9 درصدی ضریب جینی به 0/309). بنابراین یکپارچه‌سازی مالیاتی به‌تنهایی برای تحقق اهداف بازتوزیعی کافی نبوده و کارایی آن منوط به بازطراحی نرخ‌های تصاعدی، تخصیص هدفمند درآمدهای مالیاتی به سیاست‌های ضدفقر و تقویت شفافیت داده‌ها و پوشش درآمدهای غیررسمی است.

کلیدواژه‌ها

• بازتوزیع درآمد
• مالیات بر جمع درآمد
• مالیات‌ستانی مجزا
• مالیات‌ستانی یکپارچه

موضوعات

• نابرابری درآمد

عنوان مقاله [English]

Comparative Analysis of the Redistributional Effects of Schedular and Global Tax Systems (Comprehensive Income Tax) in Iran Based on Microdata Simulation

نویسندگان [English]

• Amin ShahbabayeAshtiani ¹
• MohammadJavad Sharifzadeh ²

¹ PhD student at Imam Sadiq University

² Associate Professor, Department of Political Economy, Faculty of Islamic Studies and Economics, Imam Sadiq University, Tehran, Iran

چکیده [English]

This study applies a static, non-behavioral microsimulation model using Iran’s Household Income and Expenditure Survey (HIES) 1402 (2023/24) to evaluate the redistributive implications of moving from schedular (source-based) income taxation to a comprehensive personal income tax (PIT) under three scenarios. Scenario 1 represents separate taxation of distinct income sources, mirroring the fragmented regime. Scenario 2 aggregates taxable income sources under the PIT framework proposed in the Direct Taxes Law Reform Bill. Scenario 3 combines the PIT with a redistributive policy that allocates the incremental revenue from integration to targeted cash transfers for households below the relative poverty line. Relative to the pre-tax baseline (Gini = 0.3677), Scenario 1 reduces inequality by 2.7 percent, lowering the Gini to 0.3576. Scenario 2 delivers a larger but still modest effect, reducing the Gini by 4.9 percent to 0.3490. In contrast, Scenario 3 yields a sizeable redistributive impact: the Gini declines by 15.9 percent to 0.3090. The results indicate that the fragmented system exhibits limited progressivity—particularly at the top of the distribution—and that tax-base integration alone is unlikely to generate substantial redistribution. Meaningful inequality reduction requires complementary reforms, including a more progressive design of deductions and exemptions within the PIT, targeted allocation of incremental revenues to anti-poverty transfers, and strengthened data transparency and enforcement to expand coverage of informal and underreported incomes.

کلیدواژه‌ها [English]

• Global Taxation
• Income Redistribution
• Schedular Taxation
• Comprehensive Personal Income Tax