دانشگاه پیام نور پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی 2228-5954 16 63 2026 06 22 Dynamics of Ecological Footprint in N11 Countries: An Analysis of the Heterogeneous Impact of Economic Growth, Environmental Innovation, and Renewable Energy پویایی‌های ردپای اکولوژیک در کشورهای N11: تحلیلی بر تأثیر ناهمگون رشد اقتصادی، نوآوری زیست محیطی و انرژی‌های تجدیدپذیر 13169 10.30473/egdr.2026.75652.7035 FA علی حسنوند استادیار گروه اقتصاد دانشگاه لرستان Journal Article 2025 09 01 In recent years, environmental concerns in emerging economies have become a crucial challenge. This study investigates the determinants of the ecological footprint in ten selected N11 countries over the period 2000–2022. Considering cross-sectional dependence and heterogeneity in the data, a dual methodological framework was applied, consisting of panel regression with Driscoll–Kraay robust standard errors and Method of Moments Quantile Regression (MM-QR). The Driscoll–Kraay results indicate that GDP per capita (0.65), population (0.31), and trade openness (0.33) exert significant positive effects on the ecological footprint, whereas renewable energy consumption (–0.19), environmental innovation (–0.06), and telecommunications development (–0.12) contribute to its reduction. The quantile regression analysis reveals notable heterogeneous relationships. While the effects of GDP per capita and renewable energy consumption remain stable across the distribution, the mitigating role of environmental innovation becomes significantly stronger in countries with higher ecological footprints, with coefficients increasing from –0.04 to –0.07. In contrast, the positive impact of population and trade openness weakens at upper quantiles, and the environmental benefits of telecommunications development become statistically insignificant at higher pollution levels. These findings highlight the necessity of designing targeted policies tailored to countries’ pollution levels and suggest that achieving sustainable growth requires greater investment in clean energy and green innovation. امروزه دغدغه‌های زیست‌محیطی در اقتصادهای نوظهور به چالشی حیاتی بدل شده است. این پژوهش به بررسی عوامل تعیین‌کننده ردپای اکولوژیک در ده کشور منتخب گروه N11 طی دوره 2000 تا 2022 می‌پردازد. با توجه به وجود وابستگی مقطعی و ناهمگونی داده‌ها، از چارچوب روش‌شناختی ترکیبی شامل رگرسیون پانلی با خطاهای استاندارد مقاوم دریسکول–کرای و رگرسیون کوانتایل مبتنی بر گشتاورها (MM-QR) استفاده شد. نتایج مدل دریسکول–کرای نشان داد که تولید ناخالص داخلی سرانه (0.65)، جمعیت (0.31) و باز بودن تجاری (0.33) اثر مثبت و معناداری بر ردپای اکولوژیک دارند، در حالی‌ که مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر (0.19-)، نوآوری زیست‌محیطی (0.06-) و توسعه مخابرات (0.12-) به کاهش آن منجر می‌شوند. تحلیل رگرسیون کوانتایل روابط ناهمگون مهمی را آشکار کرد. به‌طوری‌که اثر تولید ناخالص داخلی سرانه و مصرف انرژی تجدیدپذیر در سراسر توزیع پایدار است، اما نقش کاهنده نوآوری زیست‌محیطی در کشورهایی با ردپای اکولوژیک بالا قوی‌تر می‌شود (از 0.04- تا 0.07-). در مقابل، اثر مثبت جمعیت و باز بودن تجاری در کوانتایل‌های بالا تضعیف شده و مزایای زیست‌محیطی توسعه مخابرات در سطوح بالای آلودگی بی‌معنا می‌گردد. این نتایج بر لزوم سیاست‌گذاری متناسب با سطح آلودگی کشورها تأکید کرده و نشان می‌دهد که تحقق رشد اقتصادی پایدار مستلزم سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک و نوآوری سبز است.